اینکه در دوران گذار یک سده‌ای اخیر همه جا رویای پیشرفت و عرض اندام جهانی داشته‌ایم ولی این تمنا تنها در عرصه هنر محقق شده، نشان می‌دهد هر حوزه‌ای اگر می‌خواهد سرنوشت هنر را داشته باشد باید سرگذشت آن را نیز طی کند. وقتی این امر در هنر که بسیار پیچیده و حساس است، محقق شده پس در دیگر عرصه‌ها نیز ناممکن نیست.

با گذشت حدود چهاردهه از آغاز این قرار، شاید برای داوری دربارۀ سینمای ایران سنجه‌ای بهتر از مرور جشنواره‌های فیلم فجر از آغاز تا به امروز نباشد؛ تا ضمن آن دریابیم آنچه بر اثر این ممارست چهل‌ساله به دست آورده‌ایم تا چه اندازه راضی‌کننده است. این جشنوارۀ اخیر قاعدتا باید آن منزلگاهی باشد که چهاردهۀ پیش آن را در ذهن تصور می‌کردیم و برای رسیدن به آن نقشه می‌کشیدیم و مسیر را ریل‌گذاری می‌کردیم. حال باید بپرسیم آیا واقعا این همان جایی بود که چشم داشتیم یا جز آن است.

به قول سنت اگزوپری «تنها زمانی خوشبخت خواهیم بود که به نقش خود ولو بسیار ناچیز باشد آگاه شویم». در جهان قلمروهایی است که کلید فتحش در دستان ما است. در هر عرصه‌ای از صنعت تا زراعت، فوتبال، نظرورزی، فلسفه و خلاصه هر آنچه که تصورش را کنیم، چشم‌اندازهای بی‌نظیری وجود دارد که ما می‌توانیم آن را به روی دیدگان دیگران بگشاییم.

مطالعۀ سرگذشت تومان از این نظر جالب است؛ دو سده پیش «قران» به دستور فتحعلی‌شاه ضرب شد تا جایگزین «عباسی» شود که از دورۀ صفوی سکۀ رایج ایران بود. هر ده قران یک «تومان» به حساب می‌آمد که مسکوک طلا با قدمتی حدود شش سده بود.

پاسبانی شغل شریفی است؛ هرقدر میراثی ارزشمندتر، بیم از دست رفتنش بیشتر و پاسبانی از آن مهم‌تر. همۀ راهزنان و فتنه‌جویان را  نمی‌توان پشت درهای بسته نگه داشت؛ زوال و فراموشی سارقی زیرک‌ است و هر پاسبانی را یارای درافتادن با آن نیست.

وانمود کردن به ندیدن و ندانستن دربارۀ جاهایی که نمی‌شناسیم سخت نیست ولی وقتی به حوالی خانۀ خود می‌رسیم، سختمان است که وانمود کنیم غریبه‌ایم و پیش‌فرض‌هایمان را کنار بگذاریم. اگر به ویز حق بدهیم که دربارۀ هر جایی بگوید «شما به مقصد رسیده‌اید» دربارۀ منزل خودمان این جمله قابل تحمل نیست پس پیش از رسیدن ویز را خاموش می‌کنیم.