رئیس موزۀ لوور، ژان لوک مارتینز، پس از حملات تروریستی اخیر پاریس و در واکنش به تهدیداتی که داعش در فرانسه کرده به دستور فرانسوا اولاند، رئیس جمهور فرانسه، طرحی برای حفاظت از گنجینه‌های فرهنگی جهان عرضه کرده است. از جمله مفاد این برنامه تخصیص بودجه برای تأسیس پایگاه‌های جدید حفاظت از آثار مسروقه فرهنگی در اروپا و همچنین تأسیس مرکز نظارت دقیق بر تجارت‌های غیرقانونی این آثار در قارۀ اروپاست. مارتینز معتقد است که ۲۰ درصد از درآمد داعش حاصل فروش آثار فرهنگی در بازارهای جهانی است و این طرح سبب می‌شود ضمن حفاظت از آثار این ممر درآمد نیز قطع شود. این موضوع دلالت‌هایی دارد و آن اینکه هم رئیس جمهور فرانسه و هم مدیر موزۀ لوور به خوبی متوجه شده است که مقصد غالب آثار مسروقه اروپاست و اگر به نحوی بازارهای جهانی و خصوصا اروپاییِ خرید و فروشِ آثار سرقت‌شده کنترل شود، در واقع به اندازۀ یک پنجم از بسط ید داعش کاسته می‌شود و شاید به اندازۀ یک پنجم، بشریت آسوده خاطرتر شود و چه بسا بخش اعظمی از میراث فرهنگی سوریه و عراق به همین ترتیب نجات پیدا کند.

اگر زمانیکه طالبان موزه‌های افغانستان را غارت می‌کرد و در پیشاور پاکستان بازار غیرقانونی فروش آثار افغانستان را راه انداخت، مراجع جهانی اقدامی شایسته می‌کردند؛ اگر زمانیکه طالبان بوداهای بامیان را نابود کرد نهادهای مسئول به اقدامات نمایشی اکتفا نمی‌کرد؛ اگر زمانیکه داعش در آغاز رفتارهای وحشیانه‌اش در سوریه و عراق و صدماتی که به موزۀ موصل یا به شهر پالمیرا و … وارد می‌کرد واکنشی متناسب دریافت می‌کرد امروز جهان مسلما اوضاع بهتری چه به لحاظ میراث فرهنگی و چه اساسا به لحاظ امنیتی داشت. لیکن هنوز هم دیر نشده است. هنوز هم داعش وجود دارد و دشمنی‌اش با هر چیز واجد ارزش برقراست و هنوز هم یکی از راه‌های درآمدش از محل معاملۀ این آثار است؛ عمده تمرکز داعش روی موضوع میراث فرهنگی و سرقت و تخریب به علت منفعت‌هایی است که از قبل این سرقت‌ها و چپاول‌ها می‌برد. بدیهی است که فروشنده این آثار داعش است ولی خریداران خریدارانی جهانی‌اند و طبیعی است که اگر بازارهای جهانی خرید این آثار مسدود و این موضوع تقبیح شود مطمئنا موجودیت داعش تهدید خواهد شد.

ایران در موضوع جیرفت تجربۀ درخور توجهی دارد. آن فصولی که قاچاقچیان اشیاء عتیقه در غیبت کارشناسان میراث فرهنگی سایت جیرفت را غارت کردند و بلافاصله این آثار سر از حراجهای جهانی در آورد ما با کمک تعدادی از کارشناسان و باستان‌شناسان طراز اول جهانی، این آثار و اهمیتشان را به خوبی معرفی کردیم و نوشته‌هایی در مذمت و تقبیح معاملۀ آنها در مطبوعات جهان منتشر کردیم. بازتاب آن چنان بود که حتی در کشورهایی که کنوانسیون ۱۹۷۲ را امضا نکرده بودند نیز همانند کشورهای پایبند به این کنوانسیون، تمایل به خرید و فروش آثار جیرفت از بین رفت. اکنون نیز وقت آن رسیده که همۀ نهادها با همکاری یونسکو و مرکز میراث جهانی، ایکوم جهانی، ایکوموس جهانی و ایکروم جهانی و … در حرکتی جمعی و گسترده افکار عمومی را روشن کند بطوریکه کسانیکه این رفتار داعش برایشان مقرون به صرفه است دیگر وارد این معاملات با داعش و امثال داعش نشوند. همه باید بدانند که سودی که از این راه نصیبشان می‌شود خون‌بهای انسان‌های بیگناهی است که از بین می‌روند یا بی‌خانمان می‌شود و یا سایه‌ای از ترس بر سرشان افکنده می‌شود و به این ترتیب این قبیل بازارها خواسته یا ناخواسته شریک تروریسم جهانی‌اند.

یادداشت برای روزنامه اعتماد، ۴ آذر ۱۳۹۴