مسیر رشد و ترقی فرهنگ اروپایی‌ها چنان بود که آنان را به آنچه مدرنیزم می‌خوانیم، رساند. از درون این فرآیند محصولاتی مثل مک‌دونالد و جاز و کامپیوتر و فیزیک اتمی بیرون آمده که اگر درخت فرهنگشان نبود، اینها نیز پدید نمی‌آمد.

 اعتماد به نفس بازیافته کمک خواهد کرد درهای بستۀ زیادی که پیش روی ما هست و شاید روزگاری خود را عاجز از باز کردن آن می‌دانستیم و یا از روی ضعف اعتماد به نفس بر آن بودیم که با فریاد زدن بازشان کنیم اکنون با تدبیر و تعقل باز کنیم. جامعۀ ما اگر این عطش را سرمایه‌اش بداند فرصت پیش‌آمده را به «وقت» تبدیل خواهد کرد و نقطۀ عطف دیگری در تاریخ رقم خواهد زد.

ایران فارغ از تمام مجادلات، تنها به اعتبار فهرست یونسکو، سهم بزرگی در میراث جهانی دارد. تعدد این آثار تابع کهنسالی، تداوم فرهنگی، تنوع طبیعی، و از همه مهم‌تر جهانی بودن ایران است. ایران از گذشته‌های دور در موقعیتی قرار دارد که مرکز ملاقات حوزه‌های فرهنگی مختلف بوده است.

دنبال کردن کنش‌های جامعه ایرانی در همین چند سال حکایت از آن دارد که خردمندی و واقع‌نگری و شکیبایی در احوالش موج می‌زند. دیگر آن را موجودیتی دستخوش احساسات و سانتیمانتالیزم نمی‌توان نامید. می‌توان گفت فرهیختگی در آن به ظهور رسیده است. زیرا مدتی است که برآیند خردِ جمعی مشغول پس زدن محصولات جهل و نادانی و دروغ است.

ظرف مدت کوتاهی که از عرض اندام اولیه آنها گذشت و موصل با آن وضعیت رقت‌انگیز به دستشان سقوط کرد، دیگر همه گوش به زنگ شدند. داعش به هرکجا نظر ‌انداخت، ساکنینش به وحشت افتادند. تا به جایی نزدیک می‌شود همه از خوف خانه و زندگی را به خدا سپرده و ترک مال و ملک می‌کنند.

گفتم که دیوار خانه من با خانه همسایه نازک بود. برای همین اغلب حرف و سخن اهل خانه همسایه را می‌شنیدم و استراق سمع می‌کردم. از خاطرات آن همسایگی چیزهایی به یاد دارم. یک وقت فروغ دست‌هایش را در باغچه کاشت و پیچک از در و دیوار خانه من بالا رفت و خیالم را سبز کرد.