پدیده عکس به خودی خود مسئله جالبی برای تفحص در گذشته است. گاه عکس را گرفته‌اند برای آنکه اراده کرده‌اند مسئله‌ای را ثبت کنند؛ مثل عکس‌های یادگاری متعددی که همه ما در آلبوم‌های خود داریم. اما در همان حال متوجه نیستیم که از روی بی‌ارادگی داریم موضوعاتی را هم منعکس می‌کنیم که برای پژوهندگان تیزبین به مثابه سند و شاهد حکایت از جزئیات پنهان زندگی در این دوره می‌کند.

طبیعت ایران طبیعت سخت‌گیری است و ادوار خشکسالی آنقدر سخت سپری می‌شد که سبب می‌شد اهل این سرزمین حتی در زمان ترسالی «تشنگی» را از یاد نبرند. در واقع چیزیکه آنان را رها نمی‌کرد «خیال تشنگی» بود؛ چیزیکه باعث می‌شد ایرانیان در کنار بحر هم آب سبویی را برای روز مبادا حفظ کنند. اما تشنگی چیست؟

می‌گویند تاریخ تکرار می‌شود. این ادعا از جهتی بنا بر اینکه موقعیت زمانه همواره یکتاست، مصداق ندارد اما از آن جهت که کیفیت مفاهیم و محیط‌ها محدودند، کاملاً صادق است. چنانکه امروزه عربستان سعودی طوری رفتار می‌کند که نسبت به صلح رومی مظهریت یافته است و آن وضع تاریخی را تکرار می‌کند.

در باور ایرانیان مهر مربی‌ هستی است که هر چیز را بی‌هیچ مزد و منتی و به یکسان، تحت تربیت و لطف خود قرار می‌دهد و این «لطف» چون اکسیری است که متعلقات هستی را «لطیف» می‌کند. ذره‌ای ناچیز می‌تواند در پرتو مهر به آسمان رسد و بر جای خورشید بنشیند و سنگی بی‌مقداری نیز تحت لطف مهر امکان پیدا می‌کند که لعل و عقیق شود.

غلبۀ مدنیت بر بحران مدنیت نوید شکل‌گیری دوبارۀ جامعه‌ای منسجم را می‌دهد که در آن تفوق با تعداد افرادی است که به عنوان یک عضو احساس نمایندگی از سوی یک جامعه را دارند. در این حالت سرنوشت مشترک و امر عمومی معنی و اهمیت پیدا می‌کند و حتی منافع و تصمیمات فردی را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

کاغذ برایمان در حکم نامه‌های اداری است؛ بی‌گمان تا آن نامه‌ها معتبر است باطله شمرده نمی‌شود، ولی ارزشش جاودانی نیست. شاید خوب باشد بگوییم چنین کاغذهایی ارزشی میان‌مدت و کارکردی در زندگی ما دارد. تا حد ممکن تمیز و پاکیزه حفظشان می‌کنیم و مراقبیم که خللی در موجودیتشان وارد نکنیم تا گرفتار پیامدهای بی‌اعتبار شدن آن نشویم.