درسهای «کتابچه جمع و خرج سنه ۱۳۰۴»؛ درس هشتم
غایت شفافسازی آن است که جای دیوارهای کدر اتاق تصمیمگیران را دیوارههای شیشهای بگیرد تا از ورای آن همه چیز قابل مشاهده باشد. البته جدار شیشهای وقتی نافع است که درون اتاق روشن باشد.
درسهای «کتابچه کل جمع و خرج سنه ۱۳۰۴»؛ درس هفتم
هرچند در دوره قاجار سرزمین ما دیگر موقعیت جهانی گذشته را نداشت اما همچنان ایالات شمالی دروازه روسیه، غربی دروازه عثمانی، و جنوبی دروازه هندوستان بودند و ایران بدین واسطه با جهان ارتباطی محدود برقرار و آنها در مقیاسی کوچک نقشِ پیشین را ایفا میکردند.
درسهای «کتابچه جمع و خرج کل سنه ۱۳۰۴»؛ درس ششم
مستوفی در لغت یعنی کسی که چیزی را به تمامی بستاند و در اصطلاح به ماموران ستاندن حساب دفاتر باج و خراج مملکت میگفتند. هر محل یا تشکیلاتی برای خود مستوفی داشت که به کمکِ سررشتهداران و عزبدفتران و … کتابچه دستورالعمل حوزه خود را تنظیم میکرد و به مستوفی بالادستش تحویل میداد تا در دیوانِ استیفاء زیر نظر مستوفیالممالک در «کتابچة جمع و خرج کل» گرد بیاید.
درسهای «کتابچه جمع و خرج سنه ۱۳۰۴»؛ درس پنجم
نفت به مثابه یک منبع زیستی، در تاریخ ایران استثنا محسوب میشود. هرچند ما در سرزمینی سرشار از منابع غنی زندگی میکنیم ولی این منابع هیچگاه نقد و بالفعل نبودهاند. ایران روی کمربند خشک و فقیر بیابانهای کره زمین واقع شده.
درسهای «کتابچه جمع و خرج سنه ۱۳۰۴»؛ درس چهارم
تقریباً از همان زمان مقلدین ایرانی تمدن مدرن، رویکردی معکوس را در پیش گرفتند: نسیان نسبت به اصالتهای بستر طبیعی ـ تاریخی ـ فرهنگی و جایگزینی معیارهای تصنعی. در کشوری که هر ایالت برای خود جایی بود، و اسم و رسمی داشت، استانهایی را جانشین کردند که مرزهایشان منطبق با واقعیت نبود و مدتها با عدد شمرده و خطاب میشد.
درسهای «کتابچه جمع و خرج سنه ۱۳۰۴»؛ درس سوم
در «کتابچه» با هشت ایالت بعلاوه بیش از چهل ولایت مواجه میشویم. این ایالتها عبارتند از آذربایجان، خراسان و سیستان، فارس و بنادر [خلیج فارس]، گیلان، مازندران، خوزستان، کرمان و بلوچستان، و کردستان که همگی وسیع و یکپارچه هستند.
درسهای «کتابچه جمع و خرج سنه ۱۳۰۴»؛ درس دوم
به واقع در نظامِ کهن اداره سرزمین ایران، از گذشتههای بسیار دور، دولت مرکزی در مسائل عمومی زندگی جامعه دخالت نمیکرد و دایره وظایفش محدود به تامین امنیت مرزها و راهها و زیستگاهها، اداره مناسبات برونمرزی، تضمین ارزش مادی پول رایج، و نظارت عالیه بر حسن اجرای قوانین شرع و عرف بود.
درسهای «کتابچه جمع و خرج سنه ۱۳۰۴»؛ درس اول
تاریخنگاریهای معروف معاصر، اغلب با اتکا بر خاطرات و سفرنامهها نوشته شده و طبیعتاً قضاوت شخصی چند تن از بازیگران صحنه که بر همه ابعاد موضوع اشراف نداشته و معمولا برای خود و شبکه ارتباطی خود دفاعیه برجای گذاشتهاند، نمیتواند معیار موثقی برای قضاوت در باب عصری باشد که از قضا برخی از بهترین یادگارهای حوزه اندیشه، هنر، شهرسازی، علم، و … را به میراث گذاشته است.